Biologia na czasie 3

 0    136 fiche    olafhajdasz
baixar mp3 Imprimir jogar verifique-se
 
questão język polski resposta język polski
allel -
começar a aprender
wersja genu, różniąca się od pozostałych wersji sekwencją nukleotydów. Może być dominujący (oznaczony wielką literą np. A) lub recesywny (oznaczony małą literą np. a)
alternatywne składanie RNA -
começar a aprender
proces składania RNA, podczas którego różne odcinki pre-mRNA są wykorzystywane jako eksony. W jego wyniku powstają odmienne cząsteczki mRNA. Zachodzi w trakcie modyfikacji potranskrypcyjnej RNA
alternatywne źródła energii -
começar a aprender
źródła energii inne niż paliwa kapalne (np. węgiel, gaz, ropa naftowa). Należą do nich m.in. wiatr, woda, promieniowanie słoneczne, ciepło wnętrza ziemi
analogiczne narządy -
começar a aprender
narządy występujące u różnych gatunków, podobne do siebie i spełniające podobne funkcje, ale różniące się pochodzeniem (np. skrzydła owadów i skrzydła ptaków)
antropogeneza -
começar a aprender
całokształt procesów ewolucyjnych, które doprowadziły do powstanie gatunku Homo sapiens
antykodon -
começar a aprender
trzy kolejne nukleotydy w tRNA, których funkcja polega na rozpoznawaniu trzech komplementarnych nukleotydów (kodonu) na nici mRNA podczas syntezy białka
autosomy (chromosomy autosomalne) -
começar a aprender
wszystkie chromosomy z wyjątkiem chromosomów płci
biblioteka cDNA -
começar a aprender
zbiór bakterii, które zawierają różne cząsteczki DNA bez intronów należące do pełnego organizmu
biblioteka genomowa -
começar a aprender
zbiór bakterii, zawierających różne fragmenty genomu jednego organizmu, które po złożeniu tworzą kompletny genom
biocenoza -
começar a aprender
zespół populacji organizmów, żyjących na danym terenie w określonym czasie i powiązanych wzajemnymi zależnościami
biom -
começar a aprender
zespół podobnych biocenoz, występujących na dużych obszarach. O zaliczeniu różnych obszarów do tego samego biomu decyduje podobieństwo cech zasiedlających je organizmów
biofarmaceutyk -
começar a aprender
białko wytworzone w organizmie zmodyfikowanym genetycznie, stosowane do leczenia chorób człowieka
biogeneza -
começar a aprender
całokształt procesów ewolucyjnych, które doprowadziły do powstania życia na Ziemi
biosfera -
começar a aprender
przestrzeń, w której żyją organizmy, obejmująca dolną część atmosfery, powierzchniowe warstwy litosfery i prawie całą hydrosferę
biotop -
começar a aprender
nieożywione środowisko życia organizmów
cecha dominująca -
começar a aprender
cecha warunkowana przez allel dominujący. Ujawnia się zewnętrznie u homozygot dominujących i heterozygot
cecha recesywna -
começar a aprender
cecha uwarunkowana przez allel recesywny. Ujawnia się zewnętrznie tylko wtedy, gdy allelowi recesywnemu towarzyszy drugi allel recesywny, czyli u homozygot recesywnych
cecha sprzężona z płcią -
começar a aprender
cecha warunkowana przez gen lub geny zlokalizowane w chromosomach płci
chromatyda -
começar a aprender
połówka chromosomu
chromatyna -
começar a aprender
kompleks składający się z kwasów nukleinowych i białek, tworzący chromosomy podczas podziału komórki
chromosomy -
começar a aprender
struktury zbudowane z ciasno upakowanej chromatyny. W nich są zlokalizowane geny
chromosomy homologiczne -
começar a aprender
pary chromosomów, z których jeden pochodzi od matki, a drugi - od ojca. Charakteryzują się podobną budową i zawierają podobną informację genetyczną
chromosomy płci -
começar a aprender
chromosomy warunkujące płeć. W wypadku człowieka u kobiety są to dwa jednakowe chromosomy płci (XX), u mężczyzny - dwa różne (XY)
crossing-over -
começar a aprender
proces zachodzący podczas mejozy, w którego wyniku pojawiają się nowe kombinacje alleli genów rodzicielskich i powstają cztery typy gamet
destruenci -
começar a aprender
grupa konsumentów (głównie bakterie i grzyby) rozkładających martwą materię organiczną na proste związki organiczne i nieorganiczne
DNA (kwas deoksyrybonukleinowy) -
começar a aprender
kwas nukleinowy stanowiący materiał genetyczny wszystkich organizmów i niektórych wirusów. Nośnik informacji genetycznej
DNA pozagenowy -
começar a aprender
fragmenty genomu znajdujące się między genami
dobór naturalny (selekcja naturalna) -
começar a aprender
proces polegający na tym, że przeżywają i wydają na świat potomstwo osobniki najlepiej przystosowane do życia w danych warunkach środowiska; główny mechanizm ewolucji
dobór sztuczny (selekcja sztuczna) -
começar a aprender
proces polegający na świadomej, przeprowadzanej przez człowieka, selekcji osobników dopuszczanych do rozrodu
dominacja niezupełna -
começar a aprender
sposób dziedziczenia jednogenowego, w którym żaden z alleli nie dominuje w pełni nad drugim. W efekcie fenotyp heterozygoty jest inny od fenotypów homozygot
dominacja zupełna -
começar a aprender
sposób dziedziczenia jednogenowego, w którym jeden z alleli w pełni dominuje nad drugim allelem. W efekcie fenotyp heterozygoty jest taki sam jak fenotyp homozygoty dominującej
drapieżnictwo -
começar a aprender
forma oddziaływania antagonistycznego, w której drapieżnik atakuje, zabija i zjada ofiarę
dryf genetyczny -
começar a aprender
przypadkowe zmiany częstotliwości występowania alleli w puli genetycznej małej, izolowanej populacji
dywergencja (ewolucja rozbieżna) -
começar a aprender
powstawanie różnic pomiędzy blisko spokrewnionymi organizmami w związku z ich przystosowaniem się do funkcjonowania w różnych warunkach środowiska
efekt cieplarniany -
começar a aprender
naturalne zjawisko fizyczne, polegające na zatrzymaniu ciepła przez atmosferę Ziemi. Powstaje dzięki obecności gazów cieplarnianych, głównie dwutlenku węgla, metanu i pary wodnej, które zatrzymują ciepło emitowane przez rozgrzaną powierzchnię Ziemi,
zapobiegając jego wypromieniowaniu w przestrzeń kosmiczną. Umożliwia to życie na naszej planecie
ekosystem -
começar a aprender
jednostka ekologiczna złożona z biocenozy i jej nieożywionego, fizycznego środowiska - biotopu, które wzajemnie na siebie oddziałują
ekson -
começar a aprender
odcinek genu kodujący informację o kolejności aminokwasów w białku lub nukleotydów w RNA
ekspresja genu -
começar a aprender
procesy prowadzące do odczytania informacji genetycznej zawartej w genie, czyli powstania kodowanego przez gen białka lub RNA
elektroforeza -
começar a aprender
technika rozdzielania cząsteczek (np. DNA, białek) w specjalnym, porowatym żelu pod wpływem pole elektrycznego
endemit -
começar a aprender
gatunek występujący tylko na niewielkich terenach, zwykle odizolowanych od innych
enzymy restrykcyjne (restryktazy) -
começar a aprender
enzymy z grupy endonukleaz, które katalizują rozcinanie dwuniciowego DNA w miejscu o określonej sekwencji (odpowiedniej dla danego enzymu)
eutrofizacja -
começar a aprender
zwiększanie żyzności zbiorników wodnych w wyniku działalności człowieka (np. odprowadzania ścieków bogatych w związki fosforu i azotu). W efekcie następuje gwałtowny rozwój fitoplanktonu, który w powierzchniowej warstwie wód tworzy zakwity
jego obumieranie i rozkład prowadzą do spadku ilości tlenu w wodzie, co powoduje wzrost śmiertelności wielu gatunków ryb i bezkręgowców
ewolucja biologiczna -
começar a aprender
proces stopniowych, kierunkowych i nieodwracalnych przekształceń organizmów
fenotyp -
começar a aprender
cecha lub zespół cech orgaznimu, które są zależne od genotypu i środowiska
forma przejściowa (ogniwo pośrednie) -
começar a aprender
w ewolucji organizm łączący cechy dwóch różnych grup systematycznych, np. gadów i ptaków
gatunek biologiczny -
começar a aprender
grupa podobnych do siebie organizmów, zdolnych do krzyżowania się i wydawania płodnego potomstwa
gatunek inwazyjny -
começar a aprender
gatunek obcy, który stanowi zagrożenie dla gatunków rodzimych
gatunek obcy -
começar a aprender
gatunek, który nie występuje naturalnie na danym terenie
gen -
começar a aprender
podstawowa jednostka dziedziczności. Fragment cząsteczki DNA, który zawiera informacje potrzebne do wytworzenia cząsteczki białka lub RNA.
Gdy białko składa się z więcej niż z jednego łańcucha polipeptydowego, informacja o każdym łańcuchu jest zawarta w innym genie
genom -
começar a aprender
materiał genetyczny organizmu, komórki, struktury komórkowej lub wirusa. U wszystkich organizmów jest zbudowany z DNA
genotyp -
começar a aprender
zespół wszystkich genów organizmu; także - zapis alleli danego genu
heterozygota -
começar a aprender
osobnik mający dwa różne allele danego genu
homologiczne narządy -
começar a aprender
narządy występujące u różnych gatunków, które pełnią odmienne funkcje, ale mają wspólne pochodzenie (np. kończyny przednie kręgowców)
homozygota -
começar a aprender
osobnik mający dwa jednakowe allele danego genu
hybrydyzja DNA -
começar a aprender
połączenie komplementarnych nici kwasów nukleinowych
introdukcja -
começar a aprender
wprowadzenie na dany teren gatunku obcego
intron -
começar a aprender
odcinek genu, który nie pełni funkcji kodujących
inżynieria genetyczna -
começar a aprender
dziedzina genetyki. Jej techniki pozwalają na ingerowanie w materiał genetyczny organizmów w taki sposób, aby zmienić ich cechy dziedziczne
klony -
começar a aprender
organizmy o identycznym genotypie, identyczne komórki lub identyczne cząsteczki DNA
klonowanie -
começar a aprender
proces otrzymywania klonów
kod genetyczny -
começar a aprender
sposób zapisu informacji genetycznej w DNA
kodominacja -
começar a aprender
sposób dziedziczenia jednogenowego, w którym dwa różne allele tego samego genu są równorzędne względem siebie. W efekcie u heterozygot oba białka kodowane przez te allele są wytwarzane jednocześnie i niezależnie od siebie
kodon -
começar a aprender
trzy kolejne nukleotydy w DNA i mRNA, oznaczające jeden aminokwas w łańcuchu białka lub zatrzymanie syntezy białka
koewolucja -
começar a aprender
wzajemna ewolucja populacji dwóch lub większej liczby gatunków, powiązanych silnymi zależnościami ekologicznymi
komensalizm -
começar a aprender
zależność między osobnikami dwóch gatunków, która przynosi korzyści odobnikowi jednego gatunku, a nie wpływa w żaden sposób na osobnika drugiego gatunku
komplementarność zasad -
começar a aprender
prawidłowość w łączeniu się zasad azotowych w kwasach nukleinowych. W DNA adenina zawsze łączy się z tyminą (A-T), a guanina z cytozyną (G-C). W RNA adenina łączy się z uracylem (A-U), a guanina z cytozyną (G-C)
konkurencja -
começar a aprender
rodzaj oddziaływania antagonistycznego, w którym osobniki tego samego gatunku lub różnych gatunków rywalizują ze sobą o zasoby środowiska
konsumenci -
começar a aprender
organizmy cudzożywne, które odżywiają się innymi organizmami
konwergencja (ewolucja zbieżna) -
começar a aprender
upodabnianie się organizmów niespokrewnionych ze sobą pod wpływem tych samych lub podobnych warunków środowiska
liczebność populacji -
começar a aprender
całkowita liczba osobników tworzących populację
ligazy -
começar a aprender
klasa enzymów katalizujących łączenie dwóch cząsteczek z wykorzystaniem ATP. Ligazy DNA uczestniczą w łączeniu nici DNA
łańcuch detrytusowy -
começar a aprender
typ łańcucha troficznego, który rozpoczyna się od destruentów (konsumentów pierwszego rzędu), jego kolejne ogniwa stanowią konsumenci II rzędu i następnych rzędów
łańcuch spasania -
começar a aprender
typ łańcucha troficznego, który rozpoczyna się od producentów, a jego kolejne ogniwa stanowią konsumenci II rzędu oraz następnych rzędów
łańcuch troficzny (łańcuch pokarmowy) -
começar a aprender
ciąg organizmów, z których każdy jest zjadany przez następny organizm. Zwykle składa się z czterech lub pięciu organizmów
mikoryza -
começar a aprender
symbioza grzybów z korzeniami roslin, np. niektórych drzew
mikromacierz DNA -
começar a aprender
płytka zawierająca tysiące sond molekularnych ułożonych w regularny sposób, stosowana w diagnostyce molekularnej chorób
mikrorozmnażanie -
começar a aprender
sposób klonowania roślin, który polega na otrzymywaniu wielu identycznych roślin potomnych z fragmentów rośliny macierzystej
mimetyzm -
começar a aprender
upodabnianie się niektórych gatunków zwierząt barwą lub kształtem do otoczenia, zwiększając szanse przeżycia
mimikra -
começar a aprender
upodabnianie się niektórych gatunków zwierząt do innych, zwiększające szanse przeżycia
mutacja -
começar a aprender
w genetyce: nagła, skokowa i dziedziczna zmiana w materiale genetycznym. Mutacja genowa oznacza zmianę dotyczącą struktury genu. Mutacje genowe dzieli się na substytucje, delecje i insercje.
Mutacja chromosomowa (aberracja chromosomowa) oznacza zmianę dotyczącą struktury lub liczby chromosomów. Wyróżnia się mutacje chromosomowe strukturalne (inwersja, translokacja, duplikacja i delecja) i liczbowe (aneuploidie i poliploidie)
mutagen (czynnik mutagenny) -
começar a aprender
czynnik fizyczny, chemiczny lub biologiczny wywołujący mutację
mutualizm fakultatywny (protokooperacja) -
começar a aprender
oddziaływanie między osobnikami dwóch gatunków przynoszące korzyści każdemu z nich. Zależność ta nie jest niezbędna do przeżycia osobników i może występować okresowo
mutualizm obligatoryjny (symbioza) -
começar a aprender
związek między osobnikami, przynoszący korzyści każdemu z nich i konieczny do ich przeżycia
nisza ekologiczna -
começar a aprender
wszystkie wymagania niezbędne do życia danego osobnika lub gatunku
nukleotyd -
começar a aprender
podstawowy element budujący DNA i RNA. Składa się z reszty kwasu fosforowego, cukru - deoksyrybozy (DNA) lub rybozy (RNA) - i jednej z zasad azotowych - adeniny, guaniny, cytozyny, tyminy (tylko w DNA) lub uracylu (tylko w RNA)
nukleozyd -
começar a aprender
związek, który powstaje w połączenia zasady azotowej (adeniny, guaniny, cytozyny, tyminy lub uracylu) z cząsteczką cukru (deoksyrybozy lub rybozy)
oczko replikacyjne -
começar a aprender
struktura powstała w wyniku rozplecenia DNA
operon -
começar a aprender
występujący u bakterii zespół genów, podlegających wspólnej regulacji
organizm transgeniczny -
começar a aprender
organizm zmodyfikowany genetycznie, zawierający gen pochodzący od innego gatunku
organizm zmodyfikowany genetycznie (GMO) -
começar a aprender
organizm, którego cechy dziedziczne zostały zmienione wskutek ingerencji w jego materiał genetyczny
pasożytnictwo -
começar a aprender
rodzaj oddziaływania antagonistycznego, w którym jeden organizm, nazywany pasożytem, żyje kosztem drugiego organizmu, nazywanego żywicielem
PCR (łańcuchowa reakcja polimerazy) -
começar a aprender
technika powielania fragmentu DNA bez udziału komórek (w probówce), za pomocą polimerazy DNA. Umożliwia otrzymywanie dużej liczby kopii wybranego fragmentu DNA
piramida ekologiczna -
começar a aprender
graficzne przedstawienie struktury ekosystemu, w którym pierwszy poziom stanowią producenci, a następne poziomy konsumenci I rzędu i następnych rzędów. Może obrazować liczbę organizmów, ich masę lub ilość energii zgromadzonej na każdym poziomie troficznym
plejotropia -
começar a aprender
zjawisko, w którego wyniku pod wpływem jednego genu, tzw. genu plejotropowego, ujawnia się wiele cech fenotypowych
polimerazy -
começar a aprender
enzymy, które katalizują syntezę nici komplementarnej na matrycy pojedynczej nici kwasu nukleinowego. Wyróżnia się polimerazy DNA, biorące udział w syntezie DNA, oraz polimerazy RNA, biorące udział w syntezie RNA.
W obu wypadkach matrycą może być nić DNA lub RNA
polirybosom -
começar a aprender
więcej niż jeden rybosom połączony z jedną cząsteczką mRNA
populacja -
começar a aprender
zespół osobników jednego gatunku zamieszkujący określony teren w tym samym czasie
producenci -
começar a aprender
organizmy, głównie rośliny zielone, wytwarzające związki organiczne w procesie fotosyntezy
produkcja pierwotna -
começar a aprender
ilość materii organicznej lub zmagazynowanej energii wytworzona w ekosystemie przez producentów
produkt GMO -
começar a aprender
produkt zawierający organizmy zmodyfikowane genetycznie lub ich fragmenty
profil genetyczny -
começar a aprender
zbiór wybranych sekwencji DNA, pozwalający na identyfikację danej osoby
protoonkogen -
começar a aprender
gen warunkujący prawidłowy przebieg podziałów komórkowych
przeciwciała monoklonalne -
começar a aprender
otrzymywane sztucznie przeciwciała, które mają identyczną swoistość. Są stosowane m.in. w medycynie jako biofarmaceutyki
pula genowa populacji -
começar a aprender
suma alleli wszystkich genów wszystkich osobników wchodzących w skład populacji
radiacja adaptacyjna -
começar a aprender
rozdzielenie się grupy organizmów pochodzącej od wspólnego przodka na liczne, zróżnicowane linie rozwojowe wskutek konieczności dostosowania się do odmiennych warunków środowiska
ramka odczytu -
começar a aprender
seria kodonów w sekwencji DNA, rozpoczynająca się od kodonu START, a kończąca się kodonem STOP
rekombinacja -
começar a aprender
proces prowadzący do powstania nowych układów alleli genów
relikt -
começar a aprender
1. gatunek, którego obszar występowania jest zwykle dużo mniejszy niż w ubiegłych epokach; 2. gatunek należący do grupy systematycznej, która dawniej była mocno zróżnicowana, natomiast obecnie liczy niewiele gatunków
3. tzw. żywa skamieniałość, gatunek który nie uległ zmianie od milionów lat
replikacja DNA -
começar a aprender
proces powielania DNA, prowadzący do powstania dwóch cząsteczek DNA identycznych z cząsteczką wyjściową. Każda z cząsteczek potomnych składa się z jednej nici starej i jednej nici dosyntetyzowanej.
Z tego względu replikację DNA określa się jako półzachowawczą lub semikonserwatywną
reintrodukcja -
começar a aprender
powtórne umieszczenie osobników danego gatunku w miejscu, w miejscu w którym ten gatunek wyginął
restytucja -
começar a aprender
działania ochronne mające na celu, odtworzenie gatunku w sytuacji, gdy jego populacja jest zbyt mała
RNA (kwas rybonukleinowy) -
começar a aprender
kwas nukleinowy uczestniczący bezpośrednio bądź pośrednio w odczytywaniu informacji genetycznej. U RNA wirusów stanowi on nośnik informacji genetycznej
roślinożerność -
começar a aprender
rodzaj oddziaływania antagonistycznego, w którym roślinożerca zjada roślinę (zwykle tylko jej niektóre części)
różnorodność biologiczna (bioróżnorodność) -
começar a aprender
bogactwo form życia na Ziemi. Wyróżnia się: różnorodność genetyczną (wewnątrzgatunkową), różnorodność gatunkową oraz różnorodność ekosystemową (biocenotyczną)
rybozym -
começar a aprender
cząsteczka RNA pełniąca funkcję kataliczną
sekwencjonowanie DNA -
começar a aprender
ustalanie kolejności nukleotydów w DNA (sekwencji)
sieć pokarmowa (sieć troficzna) -
começar a aprender
wzajemne zależności pokarmowe między organizmami w ekosystemie
siedlisko -
começar a aprender
przestrzeń fizyczna, w której występuje dany organizm
składanie DNA -
começar a aprender
proces wycinania i usuwania intronów oraz łączenia że sobą eksonów, zachodzący podczas modyfikacji potrankrypcyjnej pre-mRNA
sonda molekularna -
começar a aprender
krótki, sztucznie utworzony, jednoniciowy fragment kwasu nukleinowego, umożliwiający odszukanie określonego genu w materiale genetycznym dzięki dołączonemu do niego znacznikowi
specjacja -
começar a aprender
proces powstawania nowych gatunków. Może zachodzić na skutek rozdzielenia populacji jednego gatunku barierą geograficzną (specjacja allopatryczna) lub wykształcenia się mechanizmu izolacji rozrodczej (specjacja sympatryczna)
sukcesja ekologiczna -
começar a aprender
proces ciągłych, kierunkowych zmian, które prowadzą do stopniowego przekształcania się ekosystemów. Wyróżnia się sukcesję pierwotną która zachodzi na obszarze dotychczas niezajętym przez żadną biocenozę,
oraz sukcesję wtórną, która zachodzi na obszarze zajętym wcześniej przez biocenozę, która została zniszczona
szczątkowe narządy -
começar a aprender
narządy słabo wykształcone, częściowo lub całkowicie niefunkcjonujące i uwstecznione w porównaniu z odpowiadającymi im narządami występującymi u ewolucyjnych przodków
szczepionki rekombinowane -
começar a aprender
szczepionki wytwarzane za pomocą organizmów transgenicznych, zawierające białko patogenu zdolne do wywołania reakcji odpornościowej organizmu człowieka
telomeraza -
começar a aprender
enzym kontrolujący długość zakończeń (telomerów) w chromosomach
telomery (sekwencje telomerowe) -
começar a aprender
wielokrotnie powtórzone kilkunukleotydowe odcinki DNA o takiej samej sekwencji, znajdujące się na końcach chromosomów
terapia genowa -
começar a aprender
metoda leczenia, polegająca na wprowadzeniu do komórek pacjenta prawidłowo funkcjonującej wersji uszkodzonego genu
tolerancja ekologiczna -
começar a aprender
zdolność organizmów do przystosowania się do zmian czynników środowiska
transkrypcja -
começar a aprender
przepisywanie informacji genetycznej z DNA na RNA; synteza RNA. Jeden z etapów ekspresji genu
translacja -
começar a aprender
tłumaczenie sekwencji nukleotydów w mRNA na sekwencję aminokwasów w łańcuchu polipeptydowym; synteza białka. Jeden z etapów ekspresji genu
transformacja genetyczna -
começar a aprender
proces wprowadzania obecnego DNA do komórki
wektor -
começar a aprender
1. w biotechnologii: plazmid, sztuczny chromosom, wirus lub bakteria stosowane do wprowadzenia obcego DNA do komórki; 2. w ekologii: organizm, który uczestniczy w przenoszeniu pasożyta z jednego osobnika na drugiego
widełki replikacyjne -
começar a aprender
obszar, w którym cząsteczka DNA ulega rozpleceniu w trakcie replikacji
zagęszczenie populacji -
começar a aprender
liczna osobników danej populacji przypadająca na jednostkę powierzchni lub objętości zajmowanego przez nie obszaru
zakres tolerancji ekologicznej -
começar a aprender
zakres zmienności czynnika, w którego obrębie organizm jest zdolny utrzymywać wszystkie procesy życiowe
zmienność -
começar a aprender
zróżnicowanie cech osobników w obrębie jednego gatunku. Wyróżnia się zmienność genetyczną, która jest uwarunkowana czynnikami genetycznymi, i zmienność środowiskową (fluktuacyjną, modyfikacyjną), która jest uwarunkowana warunkami środowiskowymi

Você deve entrar para postar um comentário.